بیان مسأله

مسأله ای که در دوران کاورزی برای من جالب بود و من خواستم تا در این باره مقاله ای بنویسم این بود که، من در دو ترم کارورزی با دو معلم جداگانه همکاری می کردم که این دو معلم از لحاظ ویژگی های شخصیتی، عاطفی، نحوه ی تدریس، اخلاق و ... تفاوت های چشمگیری با یکدیگر داشتند. و وقتی من از شاگردان این معلمان می پرسیدم که تا چه حد از معلم خود راضی هستید؟ آنها در پاسخ رضایت کامل خود را از معلم خود عنوان کرده و می گفتند که ما معلم خود را خیلی دوست داریم.

در این مقاله سعی خواهد شد برخی از ویژگی های یک معلم خوب از دیدگاه متخصصان تعلیم و تربیت مورد بررسی قرار گیرد.

بیان ویژگی های یک معلم خوب از جنبه های گوناگون قابل بررسی می باشد که در این مقاله نیز تلاش می شود از 4 جنبه خصوصیات یک معلم خوب توضیح داده شود.

بیان اهداف

این مقاله می کوشد تا با بهره گیری از منابع مختلف ویژگی های یک معلم خوب رادر 4 مقوله ی زیر بیان کند :

اطلاعات، ابتکار، مهارت و سرعت، ویژگی های اخلاقی

 طرح تحقیق

این مقاله با استفاده از روش نظر سنجی از نظرات دانش آموزان درباره ی ویژگی های یک معلم خوب نوشته شده است.

برای انجام این تحقیق، در یکی از روز های کارورزی به کلاس ها رفتم و برگه هایی را در اختیار دانش آموزان قرار دادم و از دانش آموزان خواستم تا در این برگه ها ویژگی های یک معلم خوب را بنویسند.

افرادی که در این نظر سنجی شرکت کردند دانش آموزان کلاس پنجم ابتدایی بودند که تعداد کل آنها 50 نفر بود که 20نفر آنها از یک کلاس و30 نفر بقیه هم از کلاس دیگری بودند.

 نتایج 

در نظرسنجی که من انجام دادم، دانش آموزان ویژگی های یک معلم خوب را این چنین بیان کردند :

1- باید اخلاق خوبی داشته باشد.

2- نباید دانش آموزان را تنبیه بدنی کند.

3- با بچه ها شوخی کند.

4- مرتب و منظم باشد.

5- میان دانش آموزان فرق نگذارد.

6- درباره ی پیامبران و امامان در کلاس توضیح دهد.

7- سر وقت به کلاس بیاید و غیبت نکند.

8- وقتی به دانش آموزان قولی داد، به قولش عمل کند.

9- درباره ی وضعیت درسی دانش آموزان اطلاعاتی به والدین آنها بدهد.

10- معلم باید یک الگوی خوب برای شاگردانش باشد.

و . . .  

با توجه به این که نظرات دانش آموزان اکثراَ ساده و سطح پایین می باشد (البته جملات بالا از نظر دانش آموزان دارای معنا و مفهوم بسیار گسترده ای می باشد)؛ در ادامه سعی می کنیم ویژگی های یک معلم خوب را از دیدگاه متخصصان تعلیم و تربیت ذکر کنیم.  

 بحث

از آنجایی که قرن حاضر، قرن اطلاعات، ابتکار و مهات و سرعت می باشد بنابراین ویژگی های معلم در این قرن بر اساس این اصول می باشد :

 الف)  اطلاعات : یکی از ویژگی های معلم بالا بودن اطلاعات و به روز کردن آن است.

1-    آشنایی با فناوری آموزشی : معلمان برای کسب موفقیت باید دانش آموزانی تربیت کنند که یاد گیرندگان مدام العمر باشند و این میسر نمی گردد مگر این که فرایند یاد گیری مبتنی بر انتقال صرف دانش تغییر پذیرد، بنابراین، معلمان باید با استفاده از کامپیوتر و اینترنت در تدریس واقف باشند و دانش آموزان را نیز به این امر ترغیب کنند. فناوری اطلاعات به ما می گوید آن چه که تا دیروز درست بوده امروز ممکن اسن نادرست و حتی گمراه کننده باشد، بنابراین معلمان با استفاده از این تکنیک باید معلمانی محقق و پژوهشگر باشند و دانش آموزان پرسشگر امروز و پژوهشگر فردا تربیت کنند.

2-    بالا بودن اطلاعات عمومی : معلمان جدید باید در همه ی زمینه ها اطلاعات خود را بالا ببرند نه فقط در رشته ی تدریس خودشان؛ چرا که بسیاری از علوم به هم وابسته اند. معلم باید اصطلاحات رایج روز را بشناسد، امور سیاسی، اقتصادی، اجتماعی جامعه خود را بداند و در نهایت به علم روان شناسی آگاه باشد چرا که یک معلم بیش از معلم بودن خود باید یک روان شناس خبره و آگاه باشد.

3-    تدریس نوین : معلم باید در کلاس درس از روش های فعال مانند : روش همیاری، روش تدریس فعال، روش بارش مغزی،روش ایفای نقش، روش نمایشی، روش بحث گروهی، روش حل مسأله، روش استقرایی، روش اکتشافی استفاده کند ولی در کلاس هایی که من در دوران کاورزی در آن کلاس ها بودم متأسفانه هیچ کدام از این روش ها انجام نمی شد و اگر هم به کار برده می شد خیلی کم بود.

4-    شرکت در دوره های ضمن خدمت : معلم همیشه خود باید در حال فراگیری علم باشد و اطلاعات جدید و نو را بگیرد، در طول کار خود همیشه یکسان تدریس نکند و نکات را از جهات مختلف و متعدد بیان کند. لازمه ی این کار، شرکت در دوره های آموزش معلمان است.

5-    آشنایی با اصول روان شناسی تربیتی : از آنجایی که معلم در طول تدریس نیاز به ارتباط متقابل دارد، بنابراین باید مخاطبان خود را شناسایی کند، بداند در چه شرایطی زندگی می کنند و ... در این صورت معلم می تواند پیام های یاددهی خود را به طور شفاف منتقل سازد.

6-    داشتن طرح درس : معلم باید زمان تدریس خود را حساب کند و دارای طرح درس روزانه و سالانه باشد و اطلاعاتی کافی درباره ی مراحل طرح درس نویسی  داشته باشد.

ب)  ابتکار : دومین ویژگی یک معلم خوب ابتکار است.

     1- خلاق باشد : هر اندازه دانش آموزان از نظر اطلاعات، غنی تر باشند، انگیزه ی خلاقیت که در نهاد آنها بالقوه وجود دارد به فعلیت می رسد و این صورت نمی پذیرد مگر این که معلم خودش آراسته به صفت خلاقیت باشد.

2- ایجاد دنیای پرسش در کلاس : معلم مبتکر کسی است که همیشه سؤالی برای طرح کردن در کلاس داشته باشد و حس انگیزه ی دانش آموزان را تحریک کند و آنان را به فعالیت و جنبش وادارد.

3- ایجاد دنیای تخیل در کلاس : معلم مبتکر به تخیل دانش آموزان احترام می گذارد. یک انشای نو یا یک نقاشی غیر عادی را به مسخره نمی گیرد، از جنبه خلاقانه و مبتکرانه به آن می نگرد زیرا تخیل است که خلاقیت و ابتکار را به دنبال دارد.

4- واهمه نداشتن از شکست : معلم مبتکر در به کار گیری مسائل از هیچ گونه شکستی نمی هراسد بلکه قوی و استوار می ایستد، طرح های خلاق خود را آزمایش می کند و جواب و نتیجه را می گیرد و به همه منعکس می کند.

5- خطر پذیری : معلم مبتکر در راه خود هر گونه خطری را می پذیرد اعم از خطرات مالی یا غیر مالی، زیرا به هدفش امید وار و معتقد است.

6- قدرت تغییر پیش فرض ها : معلم مبتکر پیش فرض های جدید ارئه می دهد و به یک مسأله از زوایای مختلف می نگرد.

7-    تشخیص پیش نیازهای دانش آموزان : یکی از زمینه فعالیت های معلم این است که از کجا شروع کند و پیش نیاز فراگیران او چیست؟

8-    درمان ناتوانایی های یادگیری : معلم مبتکر دانش آموزان ناتوان را شناسایی می کند و به درمان آنها می پردازد.

9-    شناخت تفاوت های فردی : معلم مبتکر به تفاوت های فردی دانش آموزان توجه دارد. می داند به هر کدام چه مسئو لیتی بدهد و در چه زمینه ای آنها را خلاق بار آورد و استعداد های نهان آنان را در چه رشته ی تحصیلی بارور سازد.

 ج)  مهارت و سرعت :

1- مهارت های فردی : شامل به کارگیری اصول منطقی در تدریس، قدرت تجزیه و تحلیل مسائل و قدرت تصمیم گیری می باشد.

2- مهارت های ارتباطی : شامل کنترل احساسات، فن بیان و بکار بردن شعر و مثال در تدریس و...

3- مهارت در تدریس : بیشترین تأثیر در اثر بخشی کار معلمان، مهارت در تدریس و اطلاع از دانش تدریس است و ارتباطی خاص بین دوره ی کار آموزی و عملکرد معلمان وجود دارد.

4- استفاده از وسایل کمک آموزشی : یکی از مقوله هایی که به مهارت و سرعت تدریس معلم کمک می کند به کار بردن وسایل کمک آموزشی در امر تدریس می باشد به ویژه در دوره مقطع ابتدایی.

5- مهارت تفکر انتزاعی : معلمانی که تفکر انتزاعی بالایی دارند می توانند با دید های متفاوت به یک مسأله یا مشکل بنگرند و راه حل های متفاوتی ارائه دهند.

 د)  ویژگی های اخلاقی

1- مراعات آداب و رسوم اجتماعی : معلم نباید به بهانه ی پیشرفت علم و تحولات و جهانی شدن آداب و رسوم اجتماعی خود را کنا گذارد، حصارها را بشکند و حریم عفت و پاکدامنی جامعه را کنار نهد.

2- نشاط و شادابی : معلم باید به هنگام ورود به کلاس، مشکلات زندگی خود را که ناشی از تغییر و تحولات جامعه اش می باشد نظیر تورم، گرانی، بیماری ها و ... همه را کنار گذارده و با روحیه ای شاداب و پرنشاط پا به دنیای کلاس نهد.

3- آراستگی ظاهر : معلم بای فرصت رسیدن به ظاهر را به خود بدهد و با ظا هری آراسته وارد کلاس شود.

4- سعه ی صدر : اگر معلم رفتار هایی خاص از دانش آموزان خود دید باید با سعه ی صدر با آنه برخورد کند. با سعه ی صدر می توان استعدادهای درونی فراگیران را شناخت و آنها را شکوفا کرد.

5- اخلاص : معلم باید اخلاص در کار داشته باشد و تنها خود را نبیند بلکه هدفش پیشرفت جامعه و تعالی آن باشد.

6- شخصیت دادن به دیگران : معلم علاوه بر این که خود متشخص است، باید برای دیگران اعم از دانش آموزان یا همکاران ارزش و شخصیت قائل شود.

7- تعهد در کار : تعهد کاری موجب درست استفاده کردن از اطلاعات علمی می شود.

8- تقوا : اگر معلم آراسته به خوی و خصلت تقوا نباشد، نسلی که تحت تعلیم و تربیت او می باشند عاری از این صفت خواهند بود.

9- وظیفه شناسی : معلم باید وظیفه شناس باشد، از زیر بار مسئولیت به بهانه های مختلف نگریزد، تأخیر در کارش نداشته باشد، در کلاس درسش اتلاف وقت نکند، کم کاری نکند و حتی گاهی بیش از وظیفه نیز کار انجام دهد و ایثار کند.

 10- رأفت و مهربانی : معلم امروزی باید با این صفت کودکان و نونهالان را به خود جذب کند.

11-نگرش و بینش صحیح : معلم باید به مسائل جدید و نوآوری های شاگردانش با دید مثبت بنگرد.

 پیشنهادات

تحول اساسی و پایدار در هر جامعه در گرو متحول شدن نظام تعلیم و تربیت آن جامعه است و محور اصلی تحول و توسعه نظام تعلیم و تربیت بهبود کیفیت کار معلم و شناخت ویژگی های آنها می باشد.

معلمان به عنوان پایه گذاران اندیشه های علمی، مبلغان ارزش ها و مسئولیت های اجتماعی به کودکان می باشند و حرف اول را در تربیت منابع انسانی می زنند و هیچ حرفه ای همچون شغل معلمی تأثیر مؤثری در جوامع ندارد.

در پایان پیشنهاد می شود طرفداران و مبلغان تحول و توسعه در جوامع باید بیش از هر کس حامیان واقعی معلمان باشند و سیاست گزاران آموزش و پرورش با در نظر گرفتن حقوق و مزایای شغلی ویژه برای معلمان مدارس، دغدغه های زندگی را برای آنان کاهش دهند؛ زیرا معلم یک هدیه الهی است و بسیاری از بزرگان فرهنگ ما و دیگر فرهنگ ها افتخارشان این بوده که سالهای پربرکت عمر خود را در مدارس طی کرده اند.

از طرفی معلمان باید بدانند در چه شرایط متحول جهانی زندگی می کنند، فکر و عمل و توان خود را محدود به مرزهای جغرافیایی خود نکنند از قدرت ابتکار، خلاقیت و مهارت برخوردار باشند.

امیدوارم مطالبی که در این مقاله گفته شد بتواند برای همه معلمان، مخصوصاَ معلمان تازه کار و همچنین خودم که به هر حال وظیفه ی بزرگی بر دوش ما قرار دارد مفید واقع شود.

 فهرست منابع

 - آیت ا... مظاهری، (1379) ویژگی های معلم خوب، قم : انتشارات صحفی

 - ویژگی های معلم قرن 21

- ویژگی های معلم زبان خوب از دید دانش آموزان (بر خط)

منتظرنظرات شماعزیزان هستم/برادرشمامیریحیی غفاری قره باغ

+ نوشته شده در  شنبه ۱۹ شهریور ۱۳۹۰ساعت ۱۲:۴ ب.ظ  توسط سیدیحیی غفاری قره باغی   |